W piątek 13 marca 2026 r. na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie pożegnaliśmy Grażynę Herzig-Wolską, dyrektorkę Muzeum – Orawskiego Parku Etnograficznego w Zubrzycy Górnej w latach 1981–1993.

Urodzona w 1937 r. jej dzieciństwo i lata młodzieńcze przypadły na niełatwe czasy wojennej zawieruchy i powojennej odbudowy, co nie mogło pozostać bez wpływu na jej silny charakter. Z wykształcenia socjolożka i etnolożka, czasowo zaangażowana w działalność Stowarzyszenie Ateistów i Wolnomyślicieli, aktywna w środowisku kulturalnym – w Domu Kultury Huty im. Lenina i w Ośrodku Przyjaźni Polsko-Bułgarskiej. W końcu los skierował ją na Orawę, do Zubrzycy Górnej, gdzie od 1981 r. pełniła funkcję dyrektorki.

Grażyna Herzig-Wolska w znaczący sposób przyczyniła się do rozwoju placówki. Z jej inicjatywy rozpoczęto prace nad powiększeniem terenu parku etnograficznego i pozyskiwaniem nowych obiektów do zbiorów. Prowadziła intensywne badania terenowe i inwentaryzacje architektury drewnianej Orawy, dzięki którym przeniesiono do muzeum kilkanaście cennych zagród z XIX i XX wieku. W tym czasie pod kuratelą placówki znalazł się także niewielki skansen w Sidzinie, wzbogacając kolekcję o obiekty pochodzące ze Skawicy i Skawy, w tym XVIII- i XIX-wieczne chałupy oraz dzwonnicę.

Nieustannie rozwijała działalność edukacyjną, artystyczną i naukową muzeum.

Za jej rządów powstał i działał w muzeum w latach 1982-1986 Teatrzyk Dzieci „Kubuś Orawiocek”, prowadzony przez Janusza Kaczorowskiego, w którym dzieci wykonywały kukiełki i brały aktywny udział w tworzeniu i odgrywaniu spektakli, w muzeum organizowano plenery malarskie, wystawy sztuki, a także realizowano produkcje filmowe, a przy placówce działał również zespół regionalny. W 1984 roku wraz z zespołem muzealnym przygotowała uroczyste obchody 200-lecia Dworu Moniaków, które przyciągnęły wielu miłośników kultury Orawy oraz przedstawicieli świata nauki i sztuki.  Z jej inicjatywy odbywały się w Zubrzycy Górnej w latach 1987-1990 spotkania naukowe, które zaowocowały publikacją „Spotkania Orawskie”, pod redakcją prof. Czesława Robotyckiego.

Dzięki jej niezłomnemu charakterowi, wiedzy, elokwencji i darowi przekonywania, muzeum mogło realizować śmiałe plany rozwojowe, a ona sama zyskała miano osoby inspirującej do długotrwałej współpracy w wielu dziedzinach.

Od 1993 r. kontynuowała swą karierę zawodową w Krakowie, by ostatecznie osiąść w Lanckoronie, gdzie zmarła 7 marca 2026 r.

Grażyna Herzig-Wolska – ostatnia stała mieszkanka muzealnej Białej Karczmy, miłośniczka zwierząt, szczególnie psów i kotów, zaangażowana na rzecz ochrony zabytkowej architektury i kultury Orawy. Pamięć o Niej na długo pozostanie w sercach pracowników muzeum, mieszkańców Zubrzycy Górnej oraz wszystkich, którzy mieli zaszczyt współpracować z Nią przy rozwoju orawskiego skansenu.

fot. Leszek Janiszewski